Misja Polskiej Sekcji Radia Watykańskiego

Artykuł jest analizą działalności Polskiej Sekcji Radia Watykańskiego. W pierwszej części przedstawiono genezę i scharakteryzowano działalność Sekcji, w drugiej części dokonano analizy jej działalności misyjnej. We wnioskach wskazano na główne zadania Sekcji w obecnych czasach. Praca ma charakter analizy historyczno-funkcjonalnej, tzn. prezentuje działalność instytucji w kontekście jej założeń programowych i ideowych, opublikowanych m.in na oficjalnych stronach rozgłośni.

1. Geneza i charakterystyka Polskiej Sekcji Radia Watykańskiego

Radio Watykańskie jest oficjalną rozgłośnią Stolicy Apostolskiej. Pierwsze słowa poszły w eter o godz. 16.49 czasu polskiego 12 lutego 1931 roku. Wypowiedział je współtwórca radia, katolik Guglielmo Marconi, który zapowiedział wystąpienie papieża Piusa XI w uroczystość 40 – lecia ogłoszenia encykliki Rerum novarum. Pierwsze plany na uruchomienie rozgłośni powstały w 1925 roku za sprawą jezuity Giuseppe Gianfranceshi. Dwa lata później nawiązał on kontakt z Marconim, by ten podjął się pracy na rzecz rozgłośni Stolicy Apostolskiej. W 1929 roku otrzymał on zgodę na rozpoczęcie realizacji przedsięwzięcia. Podczas całego procesu technologicznego wyraźne zaangażowanie przejawiał Pius XI osobiście konsultując ze światowej sławy naukowcem kluczowe kwestie. Za sprawą swoich osiągnięć i determinacji w powstanie rozgłośni watykańskiej jej pierwszym dyrektorem generalnym mianowano jezuitę Giuseppe Gianfranceshi (Opoka.org, b.d.). Jak przyznaje ojciec Leszek Gęsiak, kierownik sekcji polskiej początkowo stacja radiowa służyła komunikacji między Watykanem a rezydencją w Castel Gandolfo. Dopiero kilka lat później rozszerzyła swoją działalność na świat.

Radio Watykańskie jest między innymi członkiem EBU (European Broadcasting Union), UAR (Union Africaine de Radiodiffusion) oraz stanowi część Katolickiego Stowarzyszenia Komunikacji SIGNIS, a także Europejskiej Konferencji Chrześcijańskich Rozgłośni CERC. Radio Watykańskie nadaje w 45 językach za pomocą internetu, telewizji satelitarnej oraz fal radiowych. Poza nadawaniem na żywo bardzo ważną częścią są retransmisje za uprzednią zgodą zarządu generalnego radia. Do jednej z najbardziej znanych należy Polska Sekcja Radia Watykańskiego, której program jest nadawany 3 razy dziennie: 6.00, 16.15 oraz 20.00 (En.RadioVaticana.va, b.d.). Audycje można posłuchać w rozgłośniach ogólnopolskich: Polskie Radio Program Pierwszy, Radio Maryja oraz w katolickich stacjach lokalnych, jak na przykład: Radio eM, Radio Jasna Góra, Radio Fiat, Radio Rodzina, Radio Nadzieja, Radio Głos, Radio Emaus, Radio Fara, Radio Via, Katolickie Radio Podlasie, Radio Plus Warszawa, Radio Warszawa, Katolickie Radio Zamość.

Pierwszy komunikat po polsku został nadany na antenie Radia Watykańskiego miesiąc po uroczystej inauguracji. Dokonał tego o. Feliks Lasoń a było to orędzie Piusa XI z okazji czterdziestolecia encykliki Rerum novarum. Kolejną ważną datą był 20 marca 1931 roku, kiedy to ponownie powyższe orędzie odczytał ks. Tadeusz Zakrzewski, rektor Papieskiego Instytutu Polskiego w Rzymie. Jeśli chodzi o regularne programy to trwało to kilka lat. Za oficjalną datę otwarcia Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego uznaje się 24 listopada 1938 roku. W tamtym okresie wielką rolę w rozwój rozgłośni odegrał ówczesny generał Towarzystwa Jezusowego o. Włodzimierz Ledóchowski. To za sprawą jego zaangażowania papież przekazał jezuitom kierownictwo radiostacji. O. Ledóchowski w pierwszym okresie oddelegował do pracy w radiu grupę jezuitów, którzy mieli przygotowywać w podstawowych językach europejskich specjalny serwis informacji katolickich. O. Ledóchowski zabiegał też z sukcesem o serwis w języku polskim. Polskimi transmisjami mieli się zająć: jezuita o. Feliks Lasoń i ks. Józef Młodochowski, rektor Papieskiego Instytutu Polskiego, zaś od 1943 roku o. Ludwik Semkowski. O. Lasoń wówczas ciężko zachorował i dopiero 24 listopada 1938 roku mógł odprawić radiową mszę świętą i wyemitować pierwszą stałą audycję w języku polskim. Dlatego data ta jest uznawana za oficjalną datę powstania Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego. W pierwszych latach funkcjonowania polskiej sekcji audycje nadawano 1-2 razy w tygodniu. Tematyka dotyczyła głównie działalności papieskiej, ale nie brakowało też zagadnień hagiograficznych (Pl. RadioVaticana.va, b.d.).

Przełomem w działalności Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego był wybuch drugiej wojny światowej. Znaczącą rolę odegrał prymas August Hlond i jego orędzia będące kluczowym narzędziem w informowaniu światowej opinii publicznej o prawdziwym obliczu hitlerowskiej i sowieckiej okupacji. Przedstawiano rzeczywisty obraz wojny, zniszczeń, eksterminacji ludności, obozów koncentracyjnych, walkę z katolicyzmem. Redakcja polska przekazywała wypowiedzi papieża Piusa XII, który w swojej pierwszej encyklice wyraził dla narodu polskiego „ludzkie i braterskie współczucie”, a podkreślając cierpienia Polaków, wzywał do pragnienia i modlitwy o pokój. Programy radiowe ukazywały szerokie zaangażowanie papieskie, między innymi w sprawy zakończenia wojny i w pomoc charytatywną uchodźcom.

Do istotnych celów należało także niesienie otuchy i nadziei rodakom zarówno w kraju, jak i na emigracji. W celu pełniejszej integracji i informacji od stycznia 1941 roku dodano do ramówki trzecią audycję w tygodniu, skierowaną do Polaków w Ameryce Północnej. Ważnym działaniem było też przeciwstawianie się antypapieskiej propagandzie oskarżającej Piusa XII o prohitlerowskie sympatie. Ponadto bardzo wiele miejsca poświęcano informacjom z życia kościoła w Polsce i w Europie dotkniętego dramatem wojny. Czynnik integrujący i formacyjny rozgłośni watykańskiej przejawiał się w kazaniach w języku polskim w ramach niedzielnych transmisji mszy świętej. Wprowadzono też język polski przy odczytywaniu Ewangelii. Ożywienie działalności papieskiej, a w związku z tym także aktywności stacji przyniosło zajęcie Rzymu przez wojska alianckie. Szczególne miejsce w audycjach zajęły spotkania Piusa XII z dowództwem i żołnierzami II Korpusu. Jeśli chodzi o funkcję informacyjną to ówczesne serwisy składały się w pierwszym rzędzie ze sprawozdania z działalności papieża i Stolicy Apostolskiej. Kolejne miejsca w audycjach zajmowały wydarzenia dotyczące Kościoła powszechnego. Rzadziej natomiast podejmowano tematykę polską, opierając się głównie na publikacjach polonijnych. Po wojnie Radio Watykańskie było źródłem wiarygodnych informacji o nowej sytuacji w kraju, czyli o terrorze komunistycznym i antykościelnych działaniach nowych władz. W latach 1951-1957 kierownikiem Sekcji był o. Józef Warszawski twórca, promotor wielu stałych audycji jak na przykład: Głos papieża, Przegląd prasy, Aktualne sprawy religijne, Wiadomości misyjne. Co ważne wprowadził Pogadanki biblijne, Pogadanki religijne oraz koncerty muzyki religijnej. Radio stało się środkiem już nie tylko informacji, ale i formacji świeckich i duchownych w Polsce. Było to szczególnie ważne ze względu na silną propagandę, indoktrynację oraz program ateizacji młodzieży. Wrogość władz wobec Kościoła ilustruje fakt uwięzienia prymasa Stefana Wyszyńskiego (Jp.jezuici.pl, b.d.).

Po  wojnie zmieniła się zawartość programowa audycji w języku polskim również w kontekście osób zaginionych podczas wojny. Bardzo wiele miejsca poświęcano komunikatom Papieskiego Biura Informacyjnego, związanym z poszukiwaniem takich osób. Było to tym bardziej znaczące, że prasa nie mogła w pełni służyć ze względu na trudności z maszynami i dostępem do papieru. Przy takiej sytuacji większą uwagę zwracano na wydarzenia polonijne. Wyrażano zaniepokojenie z powodu rozwoju sytuacji w kraju rządzonym przez komunistów, zwłaszcza za sprawą licznych protestów dotyczących między innymi: zerwania konkordatu, wprowadzenia rozwodów, czy propagowania ateistycznej ideologii. Przełomowym wydarzeniem był rok 1947, kiedy to sekcja polska przeszła na nadawanie codziennych audycji tematycznych o godzinie 20.15. Jednocześnie utworzono niezależny dziennik nadający jednolity popołudniowy serwis Informacje Radia Watykańskiego w kilku językach europejskich, w tym po polsku o godz. 16.15. W związku ze zwiększeniem oferty programowej poszerzyła się też liczba współpracowników. Wśród nich byli między innymi: ks. Franciszek Mączyński, długoletni rektor Papieskiego Instytutu Polskiego w Rzymie oraz ks. Władysław Rubin, przyszły sekretarz generalny Synodu Biskupów i kardynał. Nowością były audycje poruszające jeszcze pełniej zagadnienia katolickiej nauki społecznej. Wynikało to z zaostrzania przez komunistów w kraju walki ideologicznej. Starano się przy tym używać ostrożnych sformułowań w odniesieniu do aktualnych wydarzeń w Polsce, by informować a nie powodować kolejnych działań zbrojnych (Pl.RadioVaticana.va, b.d.).

2. Analiza misji Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego

Główne zadanie rozgłośni to komunikacja Kościoła z wiernymi oraz ewangelizacja. Radio pomaga integrować, informować i formować chrześcijan z całego świata za sprawą przede wszystkim przekazywania nauczania papieża. Ważny aspekt posługi Radia Watykańskiego stanowi również informowanie o życiu i działalności Stolicy Apostolskiej oraz Kościoła katolickiego ze wszystkich kontynentów. Spełniając tę misję stacja radiowa współpracuje z poszczególnymi Konferencjami Episkopatów i diecezjami. Ogromną popularnością cieszą się również audycje publicystyczne, w których mowa jest o aktualnych problemach w świetle nauki kościoła. Od strony technicznej i prawnej rozgłośnia watykańska spełnia równie kluczową rolę, gdyż nagrywa, edytuje, rozpowszechnia i magazynuje wszelkie oficjalne wypowiedzi papieża. Obecnie dyrektorem generalnym Radia Watykańskiego jest ks. Federico Lombardi (En.RadioVaticana.va, b.d.).

Analizując misję Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego warto wspomnieć o roku 1951, kiedy to kierownictwo przejął o. Józef Warszawski. W tym okresie, oprócz popołudniowego dziennika, audycji wieczornej oraz kazań w języku polskim w czasie niedzielnych nabożeństw nadawanych, zaczęły pojawiać się transmisje z komentarzem w języku polskim z ważniejszych uroczystości kościelnych w Watykanie oraz z niektórych wydarzeń polonijnych. Przykład stanowi tu uroczystość rocznicowa bitwy o Monte Cassino. Jednym z głównych zadań postawionych sobie przez rozgłośnię było religijne dokształcanie słuchaczy w związku z nasileniem przez komunistyczne władze w Polsce ideologicznej indoktrynacji oraz otwartej walki z Kościołem. Programową odpowiedzią radia na „stalinowską noc” był szereg pogadanek i konferencji poświęconych szerokiej gamie tematów: od biblistyki i apologetyki chrześcijańskiej po historię współczesną, przygotowanych przez emigracyjnych teologów i publicystów. Nie zapominano także o radiowych relacjach z ważnych kościelnych wydarzeń polonijnych. Wieczorną audycję zaczęto powtarzać wczesnym popołudniem dnia następnego, by słuchacze, którzy z różnych przyczyn nie mogli usłyszeć mieli jeszcze jedną okazję. W ten sposób ilość stałych programów zwiększyła się do trzech dziennie.

Szczególną funkcję opiniotwórczą odegrała sekcja polska w momencie największego nasilenia „stalinowskiej nocy” w Polsce, czyli po śmierci Józefa Stalina, gdy aresztowano prymasa Stefana Wyszyńskiego, skazano biskupa Czesława Kaczmarka i szereg innych osobistości kościelnych. Wówczas to w programach radia dało się słyszeć liczne protesty środowisk emigracyjnych przeciwko prześladowaniom. Ponadto nadawano audycje historyczne przypominając ważne dla narodu wydarzenia i postacie. Powracano też do obrony Watykanu przed propagandowymi atakami komunistów. Przełomowym momentem były lata 1955-1957, kiedy to wiele uwagi w audycjach poświęcono takim wydarzeniom jak wypadki poznańskie w czerwcu 1956 roku, zwolnienie prymasa Wyszyńskiego, czy przygotowania do milenium chrztu Polski. By ułatwić nadawanie od strony technicznej w 1957 roku otwarto nowe centrum transmisyjne radia w Santa Maria di Galeria pod Rzymem. Dzięki temu polepszyły się możliwości nadawcze audycji w języku polskim. W tym samym roku kierownikiem sekcji polskiej został o. Józef Chechelski, który główny akcent audycji przesuwa na wewnętrzną formację katolików. W oparciu o papieskie nauczanie podejmowano takie tematy jak: apologetyka chrześcijańska (zwłaszcza antymarksistowska), ewolucjonizm, nauczanie społeczne Kościoła, kultura współczesna, wolność religijna. Fundamentem informacji pozostaje jednak działalność papieska. Wiele miejsca poświęca się także życiu Kościoła na świecie, zwłaszcza w krajach misyjnych, które przeżywają znaczący rozkwit. Wraz z rozpętaniem pod koniec lat 50 przez reżim w Polsce kolejnej akcji przeciwko Kościołowi, na antenę wracają coraz częściej sprawy polskie i sytuacja Kościoła za „żelazną kurtyną”. Rzadziej natomiast pojawiają się informacje o życiu Polonii. Szczególny akcent w ramówce położono także na przygotowania do Soboru Watykańskiego II zapowiedzianego przez Jana XXIII, a szczególnie pierwsze kroki kościoła katolickiego na drodze ekumenizmu (Pl.RadioVaticana.va, b.d.).

Na przyszłość Radia Watykańskiego a szczególnie polskiej sekcji odegrał i odgrywa nieustannie pontyfikat świętego Jana Pawła II. Zainteresowanie działalnością papieża znacznie wzrosło, powiększył się i powiększa krąg słuchaczy. Od początku polskie audycje Radia Watykańskiego przekazują treść wygłoszonych w danym dniu przemówień papieskich przy okazji audiencji lub innych uroczystości. Szczególnie cenne są odtwarzane słowa papieża kierowane do rodaków. Wielki i ważny jest też wkład Sekcji Polskiej w opracowywanie relacji ze wszystkich papieskich podróży apostolskich. Było to okazją do szerszego prezentowania odwiedzanych przez Jana Pawła II kościołów lokalnych na poszczególnych kontynentach. Od tej pory papieżowi w jego pielgrzymkach stale towarzyszyła ekipa sprawozdawcza radia. W podróżach poza teren Włoch zawsze brał udział jeden z wysłanników sekcji polskiej. Szczególnym przeżyciem dla Kościoła w Polsce była pierwsza wizyta Jana Pawła II w ojczyźnie. Radio szczegółowo informowało o związanych z tym wydarzeniach oraz przygotowała zestawy kaset magnetofonowych z papieskimi przemówieniami do rodaków. Rozprowadzano je zarówno w kraju, jak i wśród Polonii, ciesząc się ogromnym zainteresowaniem.

1980 rok to czas szczególny w ramówce radia, bowiem nowy szef, ojciec Florian Pełka reorganizuje strukturę radia, podporządkowując popołudniowe serwisy dziennikowe odnośnym sekcjom językowym. Kluczowe była jednak wizyta Jana Pawła II w Palazzo Pio i spotkanie z pracownikami papieskiej rozgłośni w dniu 5 lutego 1980 roku. W całym radiu watykańskim ponadto zmianie uległ rozkład programowy, jako że część informacji (zwłaszcza związanych z życiem Kościołów lokalnych) była nadawana w dzienniku o 16:15 i nie wchodziła do audycji wieczornych. W latach 80. Radio watykańskie uważnie przyglądało się, poza pontyfikatem papieża Jana Pawła II, powstaniu Solidarności, wizycie w Watykanie delegacji związkowych, zamachowi na Jana Pawła II oraz śmierci prymasa Wyszyńskiego oraz wprowadzenia w Polsce stanu wojennego. To ostatnie wydarzenie było w radiu watykańskim początkiem szeregu działań „ku pokrzepieniu serc” rodaków. Nagłaśniano opinie biskupów, informowano o zagranicznych inicjatywach solidarnościowych, nadawano szereg audycji poświęconych chrześcijańskiemu życiu w trudnych czasach. W tym także duchu zrelacjonowano uroczystości kanonizacyjne ojca Maksymiliana Marii Kolbego, wielkiego promotora mediów, zwłaszcza rozgłośni radiowej w Niepokalanowie. Ważne miejsce w programach zajęły również obchody 600-lecia sanktuarium jasnogórskiego, w tym druga pielgrzymka Jana Pawła II do ojczyzny. Sekcja polska przygotowała specjalny zestaw kaset z nagraniami papieskich przemówień podczas tej wizyty. Inny zestaw kaset zatytułowany Pani Jasnogórska, weź w opiekę naród cały obejmował modlitwę Ojca Świętego w intencji ojczyzny oraz jego słowa o Polsce i do Polaków z okresu stanu wojennego, który był często emitowany w polskich domach, na spotkaniach formacyjnych. Z kolei lista współpracowników także obejmowała coraz szersze kręgi. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na ks. Janusza Boloneka, ks. Adama Bonieckiego, ks. Sławoja Leszka Głódzia, prof. Stanisława Grygiela, o. Konrada Hejmo, ks. Mieczysława Malińskiego czy ks. Józefa Tischnera. Nowością w ramówce radia było wprowadzenie dłuższych staży dla kleryków jezuickich. Dla wielu z nich był to początek posługi w mediach kontynuowanej także po święceniach. Doświadczenie to podjęły później także inne sekcje językowe radia watykańskiego. W dobie powstających multimediów intensywniejszy stał się listowny kontakt ze słuchaczami, zaczęto organizować konkursy z nagrodami dla młodzieży. Z kolei nadawanie programów w języku polskim ustalone zostało według następującego schematu: dziennik (14 min.) o godz. 16.15, audycja wieczorna (20 min.) godz. 20:00, powtórka audycji wieczornej następnego dnia rano o godz. 6.00. Do tego dochodziła transmisja eucharystii w niedziele i obowiązujące święta liturgiczne (godz. 16:30)  (Pl.RadioVaticana.va, b.d.).

O tym jak rozwija się sekcja polska znaczącym wydarzeniem był jubileusz 75 lecia rozgłośni. W ramach tego wydarzenia pracownicy sekcji polskiej zostali przyjęci przez papieża Franciszka w Domu świętej Marty 14 listopada 2013 roku (Rędzioch, 2013). 2 lata później nominowano o. Andrzeja Majewskiego na dyrektora programowego Radia Watykańskiego. Dokument wręczył mu sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej kard. Pietro Parolin, który w kaplicy Radia Watykańskiego. Nowy dyrektor zainteresowanie radiem przejawiał już od najmłodszych lat, prowadząc szkolny radiowęzeł. W trakcie studiów teologicznych w Warszawie przygotowywał relacje z różnych wydarzeń do Radia Watykańskiego, pracując w ten sposób w charakterze korespondenta. Kolejnym etapem była rola serwisanta informacyjnego by w 1991 zająć stanowisko kierownika polskiej sekcji. O. Andrzej Majewski przeszedł do historii za sprawą Benedykta XVI, z którym 20 września 2005 roku w Castel Gandolfo przeprowadził pierwszy w dziejach wywiad telewizyjny z papieżem.

Wnioski

Analizując misyjną funkcję Polskiej Sekcji Radia Watykańskiego możemy wskazać na dwa zasadnicze aspekty: komunikacyjno-ewangelizacyjny i kulturowy. Mając na myśli pierwszy z wymienionych aspektów należy podkreślić podstawowe zadanie Radia Watykańskiego, jakim jest komunikacja Kościoła i głoszenie Ewangelii. Jest to zatem przekaz treści religijnych, ważnych informacji z życia wspólnot diecezjalnych, ze szczególnym uwzględnieniem Polski.

Drugi z aspektów wynika ze specyfiki kulturowej i uwarunkowań historycznych. Radio Watykańskie odegrało ważną rolę w budowaniu demokracji i społeczeństwa obywatelskiego w okresie PRL i działalności ruchu Solidarność. Szczególnie ważny był okres pontyfikatu św. Jana Pawła II. Redakcja rozgłośni za cel postawiła sobie propagowanie polskości i ukazywanie naszego kraju jako części zachodniej cywilizacji chrześcijańskiej, doświadczającego przejściowych problemów ustrojowych. Jednak możemy stwierdzić, że najbardziej istotny wydaje się z pierwszy z wymienionych aspektów.

Podsumowując, warto przytoczyć słowa ojca Andrzeja Majewskiego, który odpowiadając na pytanie dotyczące kolejnych zadań Radia Watykańskiego stwierdził: „Te zadania są właściwie zawsze takie same. Mamy być po prostu przekaźnikiem głosu i myśli papieża. Myśli przede wszystkim. Jest to oczywiście ta sama myśl, którą znajdujemy na kartach Ewangelii. Ale chrześcijaństwo to nie ideologia. To życie. Z całą pewnością  zadaniem Radia Watykańskiego jest szeroko pojęta ewangelizacja. – dziś możemy powiedzieć nowa ewangelizacja”  (Jp.jezuici.pl, b.d.). Stąd też fenomen radia zrewolucjonizował podejście  Kościoła w aspekcie głoszenia Dobrej Nowiny. Już w pierwszym Orędziu na Światowy Dzień Komunikacji Społecznej papież Paweł VI zaznaczył, że media stanowią wielką szansę w realizacji boskiego planu. Jego istotą jest otwarcie umysłu człowieka na wciąż nowe drogi do poszukiwania Stwórcy (Paweł VI, 1967, s. 12). Sensem tej wędrówki jest głoszenie ewangelii. Misja ta, zgodnie ze wskazaniami Jezusa, powinna wykorzystywać dostępne narzędzia do przekazywania Dobrej Nowiny dla coraz większej liczby ludzi (Papieska Komisja ds. Środków Społecznego Przekazu, 1971, p. 126). Szczególne miejsce w tym procesie zajęło radio zdolne pokonać dziesiątki tysięcy kilometrów i sprawić, by ludzie z różnych części świata w jednej chwili mogli usłyszeć o Bogu. Dlatego Kościół powinien uczyć się języka radia, poznawać jego naturę, funkcję by skutecznie posługiwać się nim, zdobywając coraz szersze audytorium oraz wychowywać ludzi do odpowiedzialnego korzystania w duchu ewangelizacji. Te zadania stanowią kluczowe wyzwanie dla Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego na kolejne dziesięciolecia.

Ilustracja: UK in Holy See, Live panel discussion #TimeToAct, Flickr.com (CC BY-NC 2.0)

Title: The mission of the Polish Section of Vatican Radio

Summary: The article is an analysis of the activities of the Polish Section of Vatican Radio. The first part shows the genesis and characterized the activities of the Section, the second part is the analysis of its missionary activity. In the conclusions pointed the main task of the Section at the present time. The work is a historical and functional analysis of Section’s activity. Presented the activities of the institutions in the context of its program and ideological assumptions, published on the official radio station websites.

Keywords: Polish Section of Vatican Radio, Vatican Radio, mission of the radio

Bibliografia

  • En.RadioVaticana.va (b.d.). About us, http://en.radiovaticana.va/about-us (dostęp: 26.02.2016).
  • Jp.Jezuici.pl (b.d.). Papież bliżej Polski. 60 lat Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego, http://www.jp.jezuici.pl/ARCH/2/radio1.html (dostęp: 26.02.2016).
  • Opoka.org (b.d.). Bardzo krótka historia powstania Radia Watykańskiego,
    http://www.opoka.org.pl/varia/internet/radiowat/historiarv.html (dostęp:
    26.02.2016).
  • Papieska Komisja ds. Środków Społecznego Przekazu (1971). Instrukcja Duszpasterska o Środkach Społecznego Przekazu Communio et progressio.
  • Paweł VI (1967). Środki komunikacji społecznej ważnymi elementami cywilizacji, za: Orędzia Papieskie na Światowe Dni Komunikacji Społecznej (1967 – 2002), M. Lis (red.), Częstochowa 2002.
  • Pl.RadioVaticana.va (b.d.). O nas, http://pl.radiovaticana.va/o-nas (dostęp: 26.02.2016).
  • Rędzioch W. (2013). 75-lecie Sekcji Polskiej Radia Watykańskiego,
    http://www.niedziela.pl/artykul/109237/nd/75-lecie-Sekcji-Polskiej-Radia
    (dostęp: 26.02.2016).

dr Jan Jaroszyński

Dr teologii pastoralnej, specjalista w zakresie edukacji medialnej i radioznawstwa.

Latest posts by dr Jan Jaroszyński (see all)

About dr Jan Jaroszyński

Dr teologii pastoralnej, specjalista w zakresie edukacji medialnej i radioznawstwa.

Post Navigation

Analytic Code