Kultura uczestnictwa – opoka edukacji medialnej, czy jej zagłada?

Wstęp

      Działania człowieka są skoncentrowane na realizacji potrzeb, a potrzeby determinują sposoby osiągania tych celów. Nie dziwi wiec fakt, że wraz ze zmieniającymi się sposobami realizacji potrzeb oraz wynikającymi z nich pragnieniami, ewolucji uległa również sfera technologiczna, społeczna, kulturowa, ekonomiczna i medialna. Wszelkiego rodzaju procesy umożliwiające rozwój indywidualizmu zostały przyjęte przez użytkowników z niezwykłym entuzjazmem.

      Rewolucyjny wynalazek, jakim okazał się Internet, zmienił diametralnie postrzeganie rzeczywistości przez społeczeństwo. Rola użytkownika sieci już nie odnosi się jedynie do komentowania treści. Odbiorca stał się również nadawcą, twórcą. Potrzebował jedynie impulsu do działania oraz możliwości nabycia podstawowych umiejętności z zakresu technologii informatycznych oraz funkcjonowania Internetu, by stać się uczestnikiem nowomedialnych działań. To, co kiedyś wydawało się zupełną abstrakcją, dziś przeszło do porządku dziennego. Przykładem takiego działania jest powstanie wolnej encyklopedii internetowej, Wikipedii, tworzonej przez internautów. Tworzenie encyklopedii i słowników było domeną profesjonalistów wyspecjalizowanych w danej dziedzinie.

      Krystian Bigos (2009, s.11) definiuje kulturę Web 1.0 jako pierwszy etap rozwoju Internetu, stanowiący przedłużenie bądź pozostałość po kulturze analogowej. Cechą szczególną Web 1.0 jest alienacja podmiotowa. Powstanie kultury Web 2.0 sprawiło, że nastąpił wzrost środków artykulacji podmiotowej, a anonimowość została przeciwstawiona ekshibicjonizmowi emocjonalnemu. Wzrosła również liczba organizujących się wspólnot, dając tym samym wyraz aktywności internautów. Marta Olcoń-Kubicka (2010, s.134) zauważa, że Web 2.0 daje możliwość dynamicznego i kreatywnego tworzenia treści, sprawnego obiegu informacji, a także oddolnego określania zasobów wartościowych. Coraz częściej wspomina się o powstaniu nowej kultury, jaką jest kultura Web 3.0 i związane z nią pojęcie „semantycznego Internetu”, potrafiącego odczytać intencje użytkownika (Tim Berners Lee, 1999), jednakże to w obrębie kultury Web 2.0 można spotkać się z największymi przejawami autonomii, indywidualizmu i kreatywności.

     Internet jest medium o wysokim stopniu otwartości, co stwarza pole do kreowania różnorodnych technologii komunikacyjnych oraz budowy dynamicznie rozwijających się środowisk społecznych. Środowiska społeczne, w których funkcjonują jednostki są zróżnicowane pod wieloma płaszczyznami. Różni je między innymi motywacja, którą kierują się użytkownicy, korzystając z łatwo dostępnych zasobów internetowych. To od internauty zależy w jaki sposób je wykorzysta. Potencjał technologiczny Sieci pozwolił na wprowadzenie znaczących zmian w edukacji. Dualizm pełnionych przez użytkowników funkcji – producenta i konsumenta treści zainicjował wiele postaw uważanych w nowej edukacji za kluczowe dla jej prężnej ewolucji. Kształtowanie jednostek kreatywnych, aktywnych i odpowiedzialnych można uznać za priorytet nowej edukacji. Należy jednak zwrócić uwagę na sposób, w jaki sposób jednostka wykorzystuje potencjał danych mu możliwości. Zdarza się jednak, że działania podejmowane przez użytkowników sieci mają destruktywny charakter. Poczucie anonimowości i wolności w przestrzeni wirtualnej sprawia, że w świadomości jednostki zaczyna zacierać się granica między tym co dobre, a co złe. Konsekwencjami wynikającymi z nieodpowiedzialnego wykorzystywania zasobów internetowych są m.in.: obniżenie wartości merytorycznej treści publikowanych w Sieci czy brak umiejętności selekcjonowania informacji.

  1. Idea nowej edukacji

      Aby zrozumieć istotę współczesnej edukacji medialnej należy postawić zapytanie o cele nowej edukacji. Agnieszka Ogonowska zauważa, że ważnym elementem jest zapobieganie działaniom wykluczającym obywateli w zakresie społecznego funkcjonowania. Autorka zauważa, że brak kompetencji medialnych staje się podstawą alienacji jednostek (Ogonowska, 2003, s.14). Może również nastąpić przyporządkowanie jednostki do grupy medialnych analfabetów, nie radzących sobie z czynnościami informatycznymi oraz korzystaniem z zasobów nowych mediów (Goban-Klas, 2000, s.26).

      Rozwojowi nowej edukacji sprzyja autonomia i aktywność jednostek w życiu społecznym. To właśnie te cechy pozwalają na wniesienie wkładu w proces edukacyjny przez człowieka. Na powstawanie zbioru zasobów wpływają m.in.: talent, intuicja, kompetencje osoby edukującej wykorzystywane w kreatywny sposób. Agnieszka Ogonowska wyraża pogląd, że założenia nowej edukacji opierają się na wolności, odpowiedzialności i autonomii, a także na indywidualizmie i empatii (Ogonowska, 2003, s.14).

      Wolność oznacza w tym przypadku możliwość dokonywania wyborów – jednostka jest suwerenna i pomimo tego, iż jest częścią społeczeństwa, nie musi się mu całkowicie podporządkowywać. Ma prawo do głoszenia własnych poglądów, bez względu na to, czy są w danej chwili popularne i czy cieszą uznaniem społeczeństwa. Nie można jednak traktować wolności jako czynnika dającego przyzwolenie na łamanie zasad etycznych i prawnych. Działania człowieka muszą wynikać z kolejnej wartości, mającej monumentalny wpływ na kształtowanie się założeń nowej edukacji: odpowiedzialności. To właśnie ona pozwala na wyeliminowanie wyborów pochopnych, nieprzemyślanych.

      Decyzje podejmowane przez jednostkę mają odznaczać się świadomością konsekwencji wypływających z ich partycypacji. Niezwykle ważne jest również wykorzystywanie nabytych kompetencji informacyjnych, stanowiących o umiejętności wyszukiwania informacji i ich przetwarzania we właściwy sposób. Znaczącą rolę odgrywa także kreatywność i indywidualizm. Spojrzenie na pewne zagadnienia przez pryzmat swojej osobowości, swoich umiejętności i wiedzy może pomóc w interdyscyplinarnej analizie i interpretacji. Zderzenie różnych stanowisk stanowi znakomite podwaliny pod tworzenie nowych dyscyplin naukowych (Kozielecki, 2004, s.12).

      Zmieniająca się rzeczywistość i zasady funkcjonowania społeczeństwa prowadzą do wykształcenia się w jednostce potrzeby indywidualizmu. Człowiek chce wyróżniać się spośród innych – pragnie pokazać swą wyjątkowość stosując różne metody prezentacji i twórczo wykorzystując nabyty zasób doświadczeń (Olcoń-Kubicka, 2009, s.38). Nie powinien jednak zapominać o empatii, czyli tolerancji i poszanowaniu wobec inności oraz odrzucaniu stereotypowych i schematycznych mechanizmów myślowych.

      Postępująca mediatyzacja świata wyznacza kolejne trendy w zakresie edukacji medialnej. Igor Borkowski zauważa, że jednym z głównych celów edukacji medialnej powinny być czynności przygotowujące społeczeństwo do uczestnictwa w procesie odbioru treści przekazywanych przez media we właściwy sposób oraz wykształcenie kompetencji ułatwiających wykorzystanie mediów, które odgrywają znaczącą rolę w wielu aktywności życiowych (Borkowski, 2004, s.6). Treści płynące z przekazów medialnych sprawiają, że odbiorca może dokonać oceny, kształtuje się jego opinia. Nadawca kreuje pewien obraz rzeczywistości, a konsument konfrontuje jego zgodność ze swoimi wyobrażeniami.

      Agnieszka Ogonowska postrzega edukację medialną jako dziedzinę obejmującą zarówno teorię, jak i praktykę – stanowi zbiór informacji o mediach i aspektach ich wykorzystania w nauczaniu, ale nie pomija również tak ważnej kwestii jak tworzenie własnych materiałów i tekstów kultury w oparciu o posiadane kompetencje. Nie bez znaczenia jest też fakt pobudzania w odbiorcy umiejętności percepcyjnych procesów komunikacji masowej w ujęciu szerszej perspektywy z uwzględnieniem zjawisk gospodarczych, społecznych, kulturowych, politycznych, ekonomicznych czy demograficznych (Ogonowska, 2004, s.70-71).

      Agnieszka Ogonowska (2003, s.16) konstatuje, że nadrzędnym celem nauczania jest przygotowanie jednostki do życia społecznego. Bez wykształcenia niniejszej umiejętności osoba podlegająca procesowi edukacji może poczuć się zagubiona w zaistniałej rzeczywistości. Uczestnictwo w życiu społeczeństwa oraz wypełnianie obowiązków związanych z jego funkcjonowaniem to czynniki warunkujące kompetencje medialne. Dzięki nabyciu kompetencji medialnych odbiorca sprawnie eliminuje szumy informacyjne i dokonuje selekcji docierających do niego treści.

      W tym przypadku niezwykle istotne wydaje się zwrócenie uwagi odbiorcy komunikatów medialnych na wagę ich analizy i interpretacji. Użytkownik nie powinien bezkrytycznie przyjmować stanowisk kreowanych przez świat mediów – zdobyta wcześniej wiedza i doświadczenia powinny rzutować na ich odpowiednią interpretacje i pomagać w wyciągnięciu wniosków.

      Misja mediów ulega zmianie, a wraz z nią przeobrażeniom ulega opinia odbiorców o niej. Widoczna jest coraz większa świadomość odbiorców tego, że rzetelność dziennikarska niekiedy przeplata się z manipulacją i działaniami perswazyjnymi i należy odnosić się do treści z pewną dozą nieufności (Borkowski, 2004, s.6).

      Zdaniem Tadeusza Miczki (2004, s.10) współczesna edukacja jest ukierunkowana na podążanie w stronę społeczeństwa informacyjnego. Czynnikiem sprawczym mechanizmów tworzących obraz społeczeństwa XXI wieku, a także trendu o charakterze informacyjnym są nowe technologie oraz nowe media (Miczka, 2004, s.13).

      Idea społeczeństwa informacyjnego opiera się na twierdzeniu o konsekwencjach społecznych rozwoju sektora informacyjnego. Cechami charakterystycznymi niniejszego społeczeństwa są: szeroki dostęp do treści i usług (w tym edukacyjnych) oraz możliwość komunikowania i przeprowadzania różnego transakcji na odległość (Osmańska-Furmanek, 2004, s.20).

      Manuel Castells (2007) proponuje termin „społeczeństwo sieci”, podkreślając tym samym rangę sieci relacji zachodzących pomiędzy użytkownikami. Autor sugeruje, że być może społeczeństwo nie jest czynnikiem determinującym technikę, jednakże może być fundamentem w przypadku zastopowania jej rozwoju. Technika wykształca w społeczeństwie zdolność do przekształcania się i twórczego wykorzystania potencjału technologicznego (Castells, 2007, s. 24).

      Edukacja medialna może stanowić zbiór specyficznych form otwartości procesu edukacji na przełom cywilizacyjny, kulturowy, czy społeczny. Internet niewątpliwie jest domeną nowej edukacji medialnej. Techniki edukacyjne ulegną poszerzeniu, a proces nauczania nabierze interdyscyplinarnego charakteru, stając się opoką swobodnego przepływu treści (Miczka, 2004, s.14).

  1. Koncepcje kultur w społeczeństwie informacyjnym

      Kultura jest spoiwem społeczeństwa – pozwala na realizację twórczych działań, wspomaga rozwój intelektualny i duchowy. Pojęciem nieodłącznie związanym ze zmianami na niniejszym polu działania jest społeczeństwo informacyjne. Stanisław Juszczyk (2000, s.11-12) opisuje je jako takie, w którym częściami składowymi są pracownicy informacyjni. Doprecyzowuje termin głosząc pogląd, że w społeczeństwie informacyjnym wytwarzanie informacji i wartości o charakterze niematerialnym staje się czynnikiem rozwojowym (Juszczyk, 2000, s.12).

      Józef Kozielecki (2004, s.39) – wyraża przekonanie, że mechanizmy społeczne opierają się na dwóch rodzajach działań: działaniach normalnych oraz tych o charakterze transgresyjnym. Pierwsze z wymienionych zachowań związane są ze sferą nawyków oraz potrzebą zaspokajania podstawowych potrzeb. Działania transgresyjne stanowią natomiast swoiste uzupełnienie, są bodźcem warunkującym kreatywność i postęp. Rozwojowość
i innowacyjność to komponenty, bez których zjawisko transgresji nie mogłoby zaistnieć. Przekraczanie granic dotychczasowych osiągnięć człowieka staje się kluczem
w kształtowaniu osobowości i ogniwem rozwoju kultury.

      Henry Jenkins (2007, s.9) w dziele „Kultura konwergencji. Zderzenie starych
i nowych mediów” przedstawił trzy koncepcje kultur. Podział autora obejmuje:

  • konwergencję mediów, czyli przepływ informacji pomiędzy platformami medialnymi, zdolność do współpracy podmiotów przemysłu medialnego oraz migracyjne zachowania mediów,
  • zbiorową inteligencję, której główna idea sprowadza się do zwiększenia przez użytkowników Sieci puli społecznej wiedzy oraz kreatywnego wykorzystania uzdolnień członków społeczności internetowych,
  • kulturę uczestnictwa, ujmowaną jako wyraz twórczości użytkowników
    i przynależności do społeczeństwa informacyjnego.

      Zderzanie się tradycyjnych mediów z nowymi mediami zmienia standardy medialne. Konwergencja nie jest determinowana urządzeniami medialnymi, bez względu na ich przydatność. Przenikanie się mediów to proces, w trakcie którego założenia koncepcji realizują się w umyśle konsumenta. Każda z odbieranych informacji zostaje dodana do zbioru zasobów uzyskanych we wcześniejszych procesach zdobywania treści oraz przekształcona
w obliczu czynności życia codziennego. Nie oznacza to, że stare media zostaną wyparte przez nowe – oba paradygmaty zaczną się przenikać, a największe zmiany zajdą w obrębie ich konsumowania (Jenkins, 2007, s.9).

      Paul Levinson, autor książki „Nowe nowe media” snuje refleksje nad trafnością określania mediów mianem starych i nowych mediów. Jego zdaniem tempo przemian w ich przestrzeni sprawia, że to, co jest obecnie uważane za nowoczesne, za jakiś czas starci na aktualności (Levinson, 2010).

      Pierre Levy (1997, s.20), tworząc termin „zbiorowa inteligencja” definiował ją jako nową formę sprawowania władzy. Wizja ta zmieniła się w obliczu przemian cywilizacyjnych i technologicznych. Obecnie termin można odnieść do sfery komunikacji internetowej, w której każdy użytkownik ma szansę uzupełnić zbiorową pulę informacji o wykreowane przez siebie treści. Przykładem tego typu działania jest wirtualna encyklopedia internetowa, Wikipedia, tworzona przez użytkowników Sieci. Choć poziom merytoryczny publikacji nie zawsze odznacza się wysoką wartością, jednakże sama idea współtworzenia cieszy się dużą popularnością.

      Pojawienie się kultury uczestnictwa burzy wcześniejsze przekonania o tym, iż nadawca i odbiorca mają przypisane określone funkcje i ich role nie mogą się przenikać. Nadejście nowego porządku pozwala im wchodzić w różnego rodzaju interakcje
i wykorzystywać zarówno dorobek przeszłości, jak i osiągnięcia współczesności (Jenkins, 2007, s.9).

      Manuel Castells (2007, s.237) zaznacza, ze przemiany jakich doświadczają użytkownicy prowadzą do zastąpienia mediów osobistych, modelem mediów wspólnotowych, czyli takich, które z wraz z upływem czasu stają się częścią życia jednostki jako członka społeczności. Internauci mobilizują się do działań, udostępniają informacje, które spełniają oczekiwania innych użytkowników bądź służą realizacji własnych celów, zwiększając tym samym zasoby internetowe i dzieląc się z innymi tym co użytkownik posiada: kompetencjami, wiedzą, umiejętnościami, talentem. Tego typu działania świadczą o chęci samorealizacji – użytkownik pragnie poszerzać horyzonty intelektualne i chce dzielić się swoimi dokonaniami z innymi.

  1. Kultura uczestnictwa w teorii i praktyce

      Kultura uczestnictwa jest tworem o dość specyficznej strukturze. Wyłania się w momencie, gdy kultura reaguje na pojawiające się coraz częściej nowe technologie medialne, umożliwiające przeciętnemu konsumentowi na zdobywanie, archiwizowanie, komentowanie, dokonywanie zmian w publikowanych treściach oraz ich prężne rozpowszechnianie. Działania te zwykle cechuje wysoka efektywność i interaktywność.

      Mechanizmy działania kultury uczestnictwa są ściśle związane z czynnikami wspomagającymi rozwój kompetencji społecznych. Grażyna Stachura (2007, s.323) zalicza do nich:

  • obniżenie barier w przypadku wejścia w przestrzeń internetową wymiany treści medialnych, co skutkuje większą swobodą informacyjną;
  • pomocniczość między użytkownikami Sieci charakteryzująca się nieformalnym charakterem.

      Cechą szczególną zjawisk wchodzących w skład kultury Web 2.0 jest dowolność prezentowania wybranych treści, bez obawy, że nie przejdą procesu selekcji. Inny zestaw cech wyróżnia Henry Jenkins (2013, za: Gajewski, 2013, s.1) podając:

  • niski próg dostępności,
  • chęć dzielenia się „produktami” swoich działań,
  • kontrola wewnątrz grupy mająca nieformalny charakter,
  • więź łącząca użytkowników,
  • wspólne działania jako wartość nadrzędna,
  • poszanowanie dla wytworów użytkowników Sieci.

      Wytwory kultury uczestnictwa oscylują na granicy wielu płaszczyzn: technologicznej, kulturowej, społecznej. Aktywności podejmowane przez internautów skupiają się na przestrzeni:

  • forów internetowych
  • czatów internetowych
  • grup dyskusyjnych
  • kanałów na YouTubie i innych serwisach internetowych
  • portali internetowych
  • blogów

      Aktywność użytkowników na forach tematycznych, czatach i portalach społecznościowych pozwala na nawiązywanie znajomości lub ich podtrzymywanie. Ułatwia przepływ informacji i komunikację między osobami o podobnych zainteresowaniach. Pozwala na dzielenie się wiedzą i doświadczeniami.

      W przypadku społeczności internetowych Internet jest medium będącym pewnego rodzaju przedłużeniem relacji zachodzących pomiędzy użytkownikami. Nierzadko zdarza się, że internauci przenoszą znajomości do przestrzeni pozawirtualnej, ponieważ mają świadomość tego, iż tylko w ten sposób są w stanie ocalić nawiązane kontakty. Istnieje szansa, że Internet osiągnie status nowego środowiska, w obrębie którego będą realizować swą działalność wspólnoty różniące się od tych spoza świata on-line (Krzysztofek, 2006, s.67)

      Masowe powstawanie blogów i kanałów na YouTubie to działania, które pozwalają na dzielenie się dobytkiem kulturowym z innymi użytkownikami. Sprzyjają również rozwojowi dziennikarstwa obywatelskiego.

      Kultura uczestnictwa minimalizuje, a nawet w niektórych przypadkach zaciera granicę między profesjonalistą a amatorem, producentem i konsumentem. Użytkownik Sieci udostępniając stworzone przez siebie treści dzieli się z innymi swoją wiedzą
i doświadczeniem. Nie tylko odbiera komunikaty, ale również je produkuje, wpisując się tym samym w założenia nowej edukacji, w której równie ważna jest teoria, jak i praktyka.

      Coraz częściej członkami kultury uczestnictwa stają się profesjonaliści. Posiadana przez nich wiedza zostaje podana w formie przystępnej dla internauty: posty na blogach, filmy na YouTubie to tylko jedne z wielu środków, którymi posługują się specjaliści. Dzięki takim posunięciom odbiorcy nie muszą odczuwać irytacji z powodu niemożności pojawienia się na oddalonej kilkaset kilometrów konferencji czy sympozjum naukowym. W taki sposób profesjonaliści udowadniają jednostkom, że chcą dzielić się z nimi swoją twórczością i upowszechniać ją, ponieważ Sieć daje im taką możliwość. Nie bez znaczenia jest też interaktywność przekazów internetowych rozumiana jako zdolność bezpośredniego udzielenia odpowiedzi na wirtualną wymianę zdań (Geisler, 2004, s.286).

 

  1. E-learning przyszłość edukacji?

      E-learning można sklasyfikować jako jeden z wariantów nauczania zdalnego, które wykorzystuje nowe technologie z dużym naciskiem na wykorzystanie zasobów Internetu (Muszyński, 2004, s.130). Nauczanie na odległość to opozycja nauczania stacjonarnego, w którym jednostki są zależne od miejsca i czasu.

      Warunkiem korzystania z nauczania e-learningowego jest dostęp użytkownika kursu do komputera i Internetu oraz oprogramowanie, do którego dostęp ma zarówno e-nauczyciel, jak i uczestnik kursu.. W tym przypadku niezwykle ważne jest, by osoba edukowana została zapoznana z założeniami tego typu nauczania oraz poznała zasady działania kursu. Następnymi krokami są: samodzielne zapoznanie użytkowników kursu z platformą edukacyjną, zamieszczonymi przez edukatora materiałami dydaktycznymi oraz wyznaczonymi zadaniami zaliczeniowymi i terminem ich realizacji.

      Od momentu zakończenia powyższych działań proces nauczania będzie realizowany w sferze komunikacji wirtualnej. Wszelkiego rodzaju dyskusje, konsultacje czy zadania sprawdzające poziom wiedzy uczestnika będą miały charakter edukacji on-line (Juszczyk, 2002, s.44-45).

      Komputer to urządzenie pozwalające na magazynowanie, przetwarzanie i przedstawianie treści. Zastosowanie w odpowiedni sposób technologii informacyjnych sprzyja procesom samokształcenia i samodoskonalenia (Siemieniecki, 1997, s.109).
E-learning jest skoncentrowany na indywidualizację procesu edukacyjnego – kurs jest dostosowany do uczestnika kursu pod względem tempa nauki, zakresu materiałów, możliwości i stanu wiedzy.

Kolejnymi walorami e-learningu są:

  • komfort fizyczny i psychiczny płynący z dogodnych warunków otaczającego uczestnika kursu środowiska,
  • brak ograniczeń związanych ze sferą przestrzenną i czasową – użytkownik uczy się
    w wybranym przez siebie terminie, ma więc szansę na zorganizowanie czasu
    w sposób odpowiadający jego wymaganiom,
  • wirtualne spotkania wykluczają przymus spotkań stacjonarnych, co może znacznie ograniczyć również koszta związane z przemieszczaniem,
  • kontakt z nowymi technologiami wspomaga poszerzanie kompetencji informatycznych,
  • użytkownik ma dostęp do materiałów niedostępnych, bądź dostępnych dla wybranych jednostek,
  • występuje możliwość samorealizacji.

      Oprócz zalet płynących z zastosowania formy e-learningowej nie można zapomnieć
o mankamentach tego typu metod. Największą wadą jest brak kontaktów interpersonalnych pomiędzy wykładowcą a uczniem. Wirtualne konsultacje i dyskusje nie mogą być w tym przypadku traktowane jako substytut relacji face-to-face. Jako że uczestnik kursu jest odpowiedzialny za organizację swojego czasu pracy, niekiedy występują problemy ze zmotywowaniem i mobilizacją do pracy, w wyniku czego użytkownik odkłada wykonanie zadania na późniejszy termin, narażając się na stres związany z presją czasu.

      Nauczanie na odległość z wykorzystaniem Internetu oraz form multimedialnych i interaktywnych stwarza szansę na zdobycie wykształcenia jednostkom, które nie mogą skorzystać z kształcenia stacjonarnego, bądź mają utrudniony dostęp do niego np. z powodu niepełnosprawności, dużej odległości miejsca zamieszkania od ośrodka edukacyjnego (Siemińska, 2002, s.172).

      Grażyna Penkowska (2004, s.98) wspomina o ważnym aspekcie psychologicznym edukacji na odległość: sieć dodaje użytkownikom śmiałości, wyzbywa barier, które niekiedy występują w przypadku nauki stacjonarnej oraz wzrasta jego poczucie wartości.

Zakończenie

      Sieć toruje użytkownikowi drogę do kreowania własnego świata oraz tworzenia własnego obrazu otaczającej rzeczywistości. Komputer jest swego rodzaju zabezpieczeniem posiadanej wiedzy, pozwala ją nie tylko utrwalić, ale również rozpowszechniać. Nowoczesne technologie są czynnikiem sprzyjającym poznaniu powszechnie stosowanych skrótów, kanałów i form komunikowania. Nieograniczony kontakt z użytkownikami za pomocą poczty elektronicznej czy grup dyskusyjnych daje możliwość kontaktowania się o każdej porze i w każdym miejscu na świecie (Nowak, 2004, s.305). Warunkiem jest posiadanie dostępu do Internetu oraz nośnika informacji, którym obecnie może być nawet telefon komórkowy.

      Koncepcja Web 2.0, będąca odpowiedzią na niedostatki modelu Web 1.0 skłoniła użytkowników Internetu do czynnego włączenia się w budowanie społeczeństwa informacyjnego. Twórcze działania stanowią odpowiedź na praktyczną stronę edukacji medialnej: internauci jako producenci komunikatów wykorzystują wcześniej nabyte umiejętności i informacje. Dzięki temu potrafią dokonać analizy i interpretacji komunikatów medialnych oraz umiejscowić nowo zdobyte treści pośród zasobów komunikatów zdobytych we wcześniejszych działaniach oraz w odpowiedzialny sposób korzystać z ich posiadania.

      Nowa edukacja medialna jest nastawiona na indywidualizm: niezwykle ważne jest podkreślanie tego, jak ważna dla istnienia społeczeństwa jest pojedyncza jednostka, jej odrębność i wyjątkowość. Wolność dokonywania wyborów nie oznacza rezygnacji
z odpowiedzialnego odczytywania informacji i ich wykorzystywania.

      Kultura jest spoiwem wielu wartości, dlatego tak ważnym elementem jest uczestnictwo w jej funkcjonowaniu. Koncepcja kultury uczestnictwa wyklucza przyznawanie jednostkom jednoznacznych ról – internauta może być nie tylko odbiorcą, ale i nadawcą. Amator może stać się profesjonalistą. Takie podejście krytykuje Andrew Keen (2007) mówiąc o kulcie amatora. Autor twierdzi, ze Internet ma niekorzystny wpływ na rozwój kultury. W sytuacji, gdy przeciętny użytkownik zostaje uznany za eksperta wartości kultury ulegają destrukcji. Nie zgadzam się z powyższą tezą, gdyż publikowane przez użytkowników informacje bez względu na wartość merytoryczną są wyrazem kreatywności i aktywności. Użytkownik publikując komunikaty poszerza kompetencje medialne, dzięki czemu łatwiej mu odczytać intencje potencjalnych nadawców medialnych i dokonać selekcji wysyłanych treści.

      E-learning nazywany również nauczaniem na odległość nie miałby szansy na zaistnienie, gdyby nie rozwój technologiczny. Korzyści wypływające z zastosowania tego typu rozwiązania edukacyjnego zapewniają uczestnikom kursu większa swobodę czasową i przestrzenną. Widoczne jest również dążenie do zmotywowania użytkowników do samorealizacji, co skutkuje zwiększoną pewnością siebie oraz wspomaga rozwój relacji międzyludzkich.

      Kultura uczestnictwa stoi na straży idei edukacji medialnej. W jej obrębie realizują się działania nastawione na rozwijanie szeroko rozumianych kompetencji społecznych i medialnych. Upowszechnianie się Internetu daje szansę użytkownikom na zwiększanie puli wiedzy. Web 2.0 przyznał internautom przywileje w zakresie publikowania i upowszechniania treści. Zachęcił również do selektywnego wyodrębniania informacji, co przeciwdziała makdonaldyzacji społeczeństwa i wykształca w nim chęć rozwoju na wielu płaszczyznach funkcjonowania w środowisku społecznym. Przytoczone argumenty świadczą o tym, iż pomimo swoich niedociągnięć kultura uczestnictwa jest spoiwem nowej edukacji medialnej i czynnikiem warunkującym jej rozwój.

Ilustracja: Two Business People Using A Digital Tablet At Office by nenetus / FreeDigitalPhotos.net ID-100340930

Title: Participatory culture – support for media education or its destruction?

Summary: The pace of changes in each level of the society functioning has been much increasing recently. Those changes are strongly influenced by the technology development which gives to its users more freedom in acting. The aim of this paper is to show the idea of the participatory culture in comparison to others types of culture and to discuss its influence on the development of new education. The role of the participatory culture in shaping the media literacy competences and the realization of media education concepts are also discussed in the article.

Keywords: media education, participatory culture, the cult of amateur, e-learning

Bibliografia

  • Berners Lee, Timothy (1999): Weaving the Web: The Orginal Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by its Inventor, Nowy Jork: Harper-Collins.
  • Bigos, Krystian (2009): Tożsamość narracyjna w cyberprzestrzeni, Kraków: Promotor Kraków, s.11.
  • Borkowski, Igor (2004): Media: świat, narzędzie, problem, w: Edukacja medialna: teksty i preteksty, Igor Borkowski (red.), Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, s.6
  • Castells, Manuel (2007): Społeczeństwo sieci, tłum. Mirosława Marody, Kamila Pawluś, Janusz Stawiński, Sebastian Szymański, Warszawa: PWN, s.24, 237.
  • Geisler, Robert (2004): Samotność w tłumie i samotność w sieci. Próba portretu społeczeństwa sieciowego, w: Edukacja medialna. Nowa generacja pytań i obszarów badawczych, Marek Sokołowski (red.), Olsztyn: Oficyna Wydawnicza Kastalia s.286
  • Goban-Klas, Tomasz (2000): Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu, Kraków: PWN, s.26.
  • Jenkins, Henry (2007): Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów, tłum. Małgorzata Bernatowicz, Mirosław Filiciak, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, s.9.
  • Jenkins, Henry (2006), za: Krzysztof Gajewski, Kultura uczestnictwa w produkcji wiedzy, Wymiary wiedzy w nowych technologiach, Warszawa 2013: Centrum Cyfrowe.
  • Juszczyk, Stanisław (2000): Człowiek w świecie elektronicznych mediów – szanse i zagrożenia, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s.11-12.
  • Juszczyk, Stanisław (2002): Edukacja na odległość. Kodyfikacja pojęć, reguł i procesów, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszalek, s.44-45.
  • Keen, Andrew (2007): Kult amatora: jak internet niszczy kulturę, tłum. Małgorzata Bernatowicz, Katarzyna Topolska-Ghariani, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
  • Kozielecki, Józef (2004): Społeczeństwo transgresyjne. Szansa i ryzyko, Warszawa : Wydawnictwo Akademickie Żak, s.12.
  • Krzysztofek, Kazimierz (2006): Czy społeczności terytorialne przeniosą się do sieci? Kilka pytań i hipotez badawczych, w: Społeczności lokalne: teraźniejszość i przyszłość, Bohdan Jałowiecki, Wojciech Łukowski (red.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar i Academica, s.67.
  • Levinson, Paul (2010): Nowe nowe media, tłum. Maria Zawadzka, Kraków: WAM.
  • Levy, Pierre (1997): Collective Intelligence: Mankind’s Emerging World in Cybrspace, Cambridge: Perseus Books, s.20.
  • Miczka, Tadeusz (2004): Edukacja medialna jako podstawa kształcenia i wychowania w społeczeństwie informacyjnym, w: Edukacja medialna: teksty i preteksty, Igor Borkowski (red.), Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, s.13-14.
  • Muszyński, Damian (2004): E-learning jako element koncepcji edukacji hipermedialnej w systemie uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli, w: Edukacja medialna: teksty i preteksty, Igor Borkowski (red.), Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, s.130.
  • Nowak, Beata (2004): Nowy wymiar młodości. Wirtualna komunikacja i edukacja w perspektywie pedagogicznej, w: Edukacja medialna. Nowa generacja pytań i obszarów badawczych, Marek Sokołowski (red.), Olsztyn: Oficyna Wydawnicza Kastalia, s.305.
  • Ogonowska, Agnieszka (2003): Edukacja medialna – klucz do zrozumienia społecznej rzeczywistości, Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, s. 14,16.
  • Ogonowska, Agnieszka (2004): Edukacja medialna w programach nauczania na studiach wyższych, w: Edukacja medialna: teksty i preteksty, Igor Borkowski (red.), Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, s.70-71.
  • Olcoń-Kubicka, Marta (2009): Indywidualizacja a nowe formy wspólnotowości, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, s.38.
  • Olcoń-Kubicka, Marta (2009): Kulturowe wymiary internetu, w: Wirtual. Czy nowy wspaniały świat?, Kazimierz Korab (red.), Warszawa: Scholar, s. 134.
  • Osmańska-Furmanek, Wielisława (2004): Człowiek w medialnej przestrzeni edukacyjnej – alokacje czasowe i przestrzenne, w: Edukacja medialna: teksty i preteksty, Igor Borkowski (red.), Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, s.20.
  • Penkowska, Grażyna (2004): Podmiotowość w kształceniu na odległość, w: Edukacja medialna. Nowa generacja pytań i obszarów badawczych, Marek Sokołowski (red.), Olsztyn: Oficyna Wydawnicza Kastalia, s.98.
  • Siemieniecki, Bronisław (1997): Komputery w edukacji. Podstawowe problemy technologii informacyjnej, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s.109.
  • Siemińska, Agnieszka (2002): Współczesne formy multimedialnego przekazu informacji wykorzystywane w edukacji niestacjonarnej, w: Edukacja medialna w społeczeństwie informacyjnym, Stanisław Juszczyk (red.), Toruń: Wydawnictwo Adam Marszalek, s.172.
  • Sokołowski, Marek (2004): Jaka edukacja medialna? Teoretyczny i praktyczny aspekt problemu, w: Edukacja medialna. Nowa generacja pytań i obszarów badawczych, Marek Sokołowski (red.), Olsztyn: Oficyna Wydawnicza Kastalia.
  • Stachura, Grażyna (2007): Ewolucja kultury partycypacyjnej na przykładzie serwisu YouTube, w: (Kon)teksty kultury medialnej. Analizy i interpretacje, Marek Sokołowski (red.), Olsztyn: Oficyna Wydawnicza Kastalia, s.323.

mgr Anna Pomiankowska - Wronka

ur. 1991 r. w Morągu. Absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Tytuł magistra uzyskała w 2015 roku. Jej praca magisterska dotyczyła zagadnień oscylujących wokół współczesnych mediów lokalnych o charakterze społeczno-politycznym. Aktualnie zajmuje się tematyką skoncentrowaną wokół literatury faktu XX i XXI wieku oraz przemianami zachodzącymi w obrębie przestrzeni medialnej, technologicznej i kulturowej. Duży nacisk kładzie na interdyscyplinarność ujęcia poruszanych aspektów.

Latest posts by mgr Anna Pomiankowska - Wronka (see all)

About mgr Anna Pomiankowska - Wronka

ur. 1991 r. w Morągu. Absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Tytuł magistra uzyskała w 2015 roku. Jej praca magisterska dotyczyła zagadnień oscylujących wokół współczesnych mediów lokalnych o charakterze społeczno-politycznym. Aktualnie zajmuje się tematyką skoncentrowaną wokół literatury faktu XX i XXI wieku oraz przemianami zachodzącymi w obrębie przestrzeni medialnej, technologicznej i kulturowej. Duży nacisk kładzie na interdyscyplinarność ujęcia poruszanych aspektów.

Post Navigation

Analytic Code