Komputeryzacja procesów uczelni wyższej

Uczelnie powinny dostosowywać programy dla większej docelowej grupy wiekowej w celu kształcenia ustawicznego. Oprócz tego należy wziąć pod uwagę wykorzystanie najnowszych technologii informacyjno-komunikacyjnych do wsparcia procesów uczelni wyższych. Komputeryzacja procesów uczelni może znacznie podnieść jakość usług edukacyjnych, pozwala też zapanować nad ilością danych, podejmować trafniejsze decyzje czy sprawniej funkcjonować.

Dotychczasowym zmianom ilościowym towarzyszyły przekształcenia jakościowe w grupie docelowej. Obecni oraz przyszli studenci wychowują się w społeczeństwie informacyjnym i będą zmuszeni funkcjonować w gospodarce opartej na wiedzy, co różni ich od ich rówieśników sprzed kilku lub kilkunastu lat. Znacznie zwiększyła się ilość studentów czynnych zawodowo (Wodnicka, 2004).

Rozwój technik informacyjnych wpłynął na modyfikację procesu nauczania z zastosowaniem nowych, dostępnych mediów elektronicznych. Te przemiany pozwoliły na wykształtowanie się nauczania na odległość (e-learning) oraz jego nowocześniejszej formy uczenia się na odległość wymagającej bezprzewodowej technologii (m-learning). Wyróżnia się dwie formy e-learningu: (1) Computer Based Training (CBT), gdzie nośnikiem materiałów edukacyjnych są głównie płyty CD, DVD i inne zewnętrzne nośniki danych, (2) Web Based Training (WBT), gdzie do przekazywania treści edukacyjnych wykorzystuje się Internet lub zamknięte sieci komputerowe (intranet, extranet) (Strzelczyk, 2009).

Niniejszy artykuł nawiązuje do procesów uczelni wyższej. Autorka podejmuje próbę wyszczególnienia tych procesów uczelni, które są powtarzalne i podlegają komputeryzacji. Zostaną przedstawienie przykładowe narzędzia informatyczne, wspierające obsługę procesu dydaktycznego z naciskiem na rozwiązania umożliwiającego dostęp do zasobów uczelni przez Internet.

  1. Główne obszary działań instytucji szkolnictwa wyższego

Znormalizowane obszary działań instytucji szkolnictwa wyższego to zestaw procesów, które w niej zachodzą. Na podstawie wyników międzynarodowego projektu (HEI-UP, 2012), w którym uczestniczyła autorka tegoż artykułu, można wymienić: procesy podstawowe (np. opracowanie programów nauczania), procesy zarządzania (np. zarządzanie kadrami) i procesy wspierające (np. zakup sprzętu i wyposażenia). Powyższe procesy zostały zaproponowane i wyodrębnione przez twórców projektu HEI-UP. Założeniem tegoż projektu jest wykorzystywanie wyników naukowych, innowacyjnych produktów uczelni i procesów oraz wymianę wiedzy w celu poprawy satysfakcji interesariuszy uczelni (studentów, kadry nauczycielskiej, kadry kierowniczej i innych). Aby doszło do wymiany najlepszych praktyk, ich transferu między przedsiębiorstwami a uczelniami – uczelnie wyższe powinny przeanalizować zachodzące w niej procesy. A procesami na uczelniach powinno się zarządzać w analogiczny sposób jak to ma miejsce w przedsiębiorstwach.

Komputeryzacja A. Kaczmarek - ilustracja 1Rys. 1. Główne obszary działań instytucji szkolnictwa wyższego
Źródło: (HEI-UP, 2012)

Główne obszary działań uczelni wyższych ilustruje rysunek 1, a są one następujące:

  1. Proces nauki – element zawiera kilka ważnych aspektów z pracy nauczycieli, aby uczynnić ją skuteczniejszą. Celem tego procesu jest zachęcenie do myślenia, jak również przyczynienie się do bardziej przejrzystych i wyższych standardów nauczania.
  2. Proces studiowania – jest głównym elementem działalności w każdej uczelni. Tu główną rolę odgrywa system studiów, którym jest zestaw ukierunkowanych ustaw, przepisów, zasad, nakazów, warunków i procedur dotyczących badań studentów.
  3. Procesy badawcze – przedstawiają pełny obraz i związek z pozostałymi głównymi obszarami działań.
  4. Procesy rozwoju – przedstawiają procedury wymagane przy występowaniu nowych programów, nowych kursów oraz działań przy nadawaniu wspólnych dyplomów lub podwójnych dyplomów.
  5. Procesy związane z zarządzaniem i wsparciem – procesy zajmujące się strategicznymii operacyjnymi celami. Nie przyczyniają się one bezpośrednio dodziałalności podstawowej, alesą niezbędne do ichprawidłowego przebiegu. Mogą być nakładane przez ograniczenia regulacyjneiinstytucjonalnewymogi. Obejmują onewszystkiewydziałyuczelnii wymagająbliskiej współpracymiędzy jednostkami

Z powyższych procesów w polskich ośrodkach akademickich najczęściej informatyzacji podlegają procesy wspierające nauczanie, obejmujące całą uczelnie oraz przygotowanie kursu i dostęp do materiałów, rekrutację, jak i studiowanie (z dostępem do planów zajęć, ocen osiąganych przez studentów i obsługi studenta).

Uczestników szkolenia BPM in HEI z różnych krajów poproszono o wypowiedzi dotyczące zarządzania procesami i komputeryzacji wybranych procesów na ich uczelniach wyższych (HEI-UP, 2012):

Komputeryzacja A. Kaczmarek - ilustracja 2Tab. 1. Przebieg wybranych procesów uczelni wyższych uwzględnionych w projekcie HEI-UP
Źródło: opracowanie własne na podstawie forum dyskusyjnego reprezentowanego przez uczestników szkolenia HEI-UP (HEI-UP, 2012)

Doświadczenia autorki zebrane podczas uczestnictwa w projekcie HEI-UP podkreślają znaczenie technologii informatycznej i jej wpływ na nauczanie. Obecnie studenci korzystają z różnych form urządzeń mobilnych, a komputery stacjonarne nie stanowią jedynego źródła dostępu do zasobów uczelni przez sieć komputerową. Praca na platformie e-learningowej – chociażby umieszczanie sylabusów, materiałów, czaty, łatwość wysyłania maili – znacznie ułatwia i przyspiesza proces komunikacji między prowadzącym a słuchaczem. Ponadto dostęp do planów zajęć i elektronicznych protokołów skraca uzyskanie informacji o organizacji zajęć oraz daje informację zwrotną o statusie studenta i jego postępach w nauce.

  1. Przykładowe narzędzia informatyczne wspierające pracę uczelni wyższych

Dalszy tekst ma na celu przybliżenie sylwetki przykładowych rozwiązań informatycznych wspomagających nauczanie na odległość w formie e-learningu WBT. Wyszczególnione narzędzia informatyczne cechują się tym, że działają w środowiskach rozporoszonych, przystosowanych do pracy w architekturze klient-serwer w technologii bazodanowej.

Wdrażane przez uczelnie systemy generalnie instalowano na uczelnianym serwerze w środowisku współdzielonym, gdzie ilość ruchu generują studenci, nauczycie, pracownicy dziekanatu, jaki i kandydaci uczelni. Narzędzia opierają się na środowisku relacyjnych baz danych, które zapewniają zaawansowane techniki przechowywania, udostępniania oraz administrowania danymi, jak i pracę w systemie rozproszonym. Systemy mogą mieć zintegrowany system logowania z wirtualnym dziekanatem, ale też spotyka się oddzielne platformy do obsługi elektronicznego dziekanatu i pozostałych platform. Narzędzia zapewniają bezpieczeństwo z podziałem na klasy informacji i obejmują autoryzacje dostępu, bezpieczeństwo transmisji oraz odtwarzanie baz danych po awarii. Systemy zapewniają łatwość administracji i istotne bezpieczeństwo danych. Ponadto cechują się różnorodnością metod dostępu, co pozwala na obsługę użytkowników sieci intranet i Internet.

Aspekty techniczne systemów nie są wymagające. Do korzystania z nich użytkownik potrzebuje zazwyczaj przeglądarki internetowej. Poza tym systemy cechują się łatwym, intuicyjnym i przyjaznym interfejsem oraz gwarantują wysoki poziom bezpieczeństwa.

Uniwersytecki System Obsługi Studiów to efekt współpracy największych polskich uczelni. Użytkownicy USOS to uczelnie wyższe, które są w gronie udziałowców Międzyuniwersyteckiego Centrum Informatyzacji lub uczelni stowarzyszonych z MUCI w ramach projektu USOS (m. in. Katolicki Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Warszawski, czy Uniwersytet Wrocławski). Sam system powstał w wyniku zapotrzebowania na kompleksowe narzędzie informatyczne służące zarządzaniu sprawami studiów w szkole wyższej. Wśród głównych zastosowań USOS znajdują się między innymi:

  • rekrutacja na studia i immatrykulacja,
  • Elektroniczne Legitymacje Studenckie (drukowanie, przedłużanie ważności itp.),
  • przygotowywanie oferty dydaktycznej (przedmioty, zajęcia, grupy, terminy, prowadzący),
  • zarządzanie tokiem studiów (programy studiów wszystkich stopni i rodzajów, zapisy na zajęcia, protokoły z ocenami, zaliczenia itd.),
  • podania studenckie,
  • prace i egzaminy dyplomowe, elektroniczna archiwizacja prac dyplomowych,
  • stypendia oraz akademiki, czy płatności za usługi edukacyjne,
  • wsparcie dla Procesu Bolońskiego,
  • praktyki zawodowe studentów,
  • ankiety i sprawozdawczość,
  • sprawy pracownicze (zatrudnienia etatowe i nieetatowe, rozliczanie pensum itp.),
  • Biuro Karier,
  • uniwersyteckie archiwum.

USOS to nie tylko scentralizowana baza danych obsługiwana przez pracowników administracji uczelnianej. Z systemem stowarzyszony jest szereg serwisów internetowych dla kandydatów na studia, studentów i nauczycieli akademickich. Wspierają one w sposób zdalny wiele aspektów funkcjonowania uczelni, co wiąże się ze znaczącym odciążeniem pracowników administracji.

Komputeryzacja A. Kaczmarek - ilustracja 3USOS, dostępne pod adresem https://www.usos.edu.pl/usos-start w dniu 2015-08-13.

System S4 Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach jest rozwiązaniem dedykowanym uczelniom wyższym wszystkich typów, które chcą usprawnić tworzenie i zarządzanie dokumentacją związaną z własnym procesem dydaktycznym. System przełamuje wszelkie niedogodności związane z klasycznymi metodami zarządzania dokumentacją dydaktyczną, stwarzając przy tym całkiem nowe możliwości:

  • sprawnego zarządzania informacją o prowadzonych kierunkach studiów i specjalnościach w wygodnej i prostej formie,
  • tworzenia planów studiów przedmiotów bez ograniczeń dla rodzajów i typów zajęć czy liczby kierunków i specjalności,
  • przejrzystego tworzenia i zarządzania sylabusami przedmiotów,
  • zapewnienia wszystkim zainteresowanym dostępu do potrzebnych informacji, w każdym miejscu i w każdym czasie,
  • prezentacji oferty dydaktycznej w dopasowanej i wyczerpującej formie,
  • uzyskania w każdej chwili dokumentów w formie papierowej,
  • uzyskania zestawień zbiorczych dla celów analitycznych i kontrolnych,
  • zorganizowania spersonalizowanego dostępu do wszystkich dokumentów w systemie.

Użytkownicy treści związanych z procesem dydaktycznym są zróżnicowani. System S4 oferuje zindywidualizowany zakres treści i funkcjonalności, w zależności od grupy docelowej:

  • władze uczelni, które sprawują ogólny nadzór nad procesem dydaktycznym
    i przekazują wytyczne do zawartości sylabusów,
  • katedry i nauczyciele akademiccy, którzy wykorzystują S4 do budowania i aktualizacji sylabusów,
  • studenci macierzystej uczelni, którzy mogą przeglądać informacje o studiach, ścieżkach studiowania oraz pełne wersje sylabusa,
  • absolwenci macierzystej uczelni mający prawo do korzystania z archiwów systemu S4, przeglądania i drukowania opisów studiów, siatek oraz pełnych wersji sylabusów studiowanych przedmiotów,
  • kandydaci, studenci innych uczelni macierzystych i wszyscy zainteresowani, którzy mogą zapoznać się z ofertą uczelni w nowoczesnej i atrakcyjnej formie.

Komputeryzacja A. Kaczmarek - ilustracja 4System S4, dostępne pod adresem http://www.invariant.pl/produkt/system-zarzadzania-dokumentacja-dydaktyczna-s4-sylabusy-siatki-studia-studenci/ w dniu 2015-10-15.

 Wirtualna Uczelnia Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Przemyślu to system przeznaczony głównie dla studentów, umożliwiający zdobycie informacji dostępnych, np. w dziekanacie czy dziale toku studiów z dowolnego miejsca, w którym znajduje się komputer podłączony do Internetu. Każdy student może dowiedzieć się, jaką ma średnią ocen za semestr, za rok studiów, sprawdzić indywidualny podział godzin i oceny oraz do której grupy wykładowej i ćwiczeniowej należy i z kim będzie miał zajęcia z danego przedmiotu. System pozwala mu także zdobyć informacje na temat pracy dyplomowej oraz poznać terminy egzaminów bez wychodzenia z domu.

Dostęp do danych studenta odbywa się przez zalogowanie do systemu poprzez podanie: identyfikatora, którym jest numer albumu oraz podanie hasła w postaci daty urodzenia studenta: dd-mm-rrrr. Ponadto system Wirtualna Uczelnia umożliwia założenie osobistego konta pocztowego dla studentów, prowadzających, jak i pracowników administracyjnych. Z poczty elektronicznej można korzystać za pomocą uczelnianego portalu.

Komputeryzacja A. Kaczmarek - ilustracja 5Wirtualna Uczelnia, http://www.wspia.eu/dla-studenta/systemy-informatyczne w dniu 2015-08-15.

 Moodle (Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment) jest to środowisko nauczania zdalnego za pomocą sieci teleinformatycznych, dostępne przez przeglądarkę internetową (Platforma Moodle, http://pl.wikipedia.org/wiki/Moodle). Platforma e-learningowa Moodle została stworzona w oparciu o Apache, PHP i MySQL lub PostgreSQL. Można ją uruchomić w systemach operacyjnych Linux, MS Windows, Mac OS X, NetWare 6. Moodle jest pakietem programów przeznaczonym do tworzenia kursów internetowych oraz stron www (Moodle, http://docs.moodle.org/archive/pl/O_Moodle). Jest dostępny za darmo jako Wolne Oprogramowanie (stosownie do Publicznej Licencji GNU).

Moodle, system informatyczny klasy LCMS (Learning Content Management System), jest wykorzystywany w Wyższej Szkole Bankowej w Poznaniu oraz przez Zachodniopomorską Szkołę Biznesu w Szczecinie do kształcenia przez Internet.

Skrypt Moodle to darmowe narzędzie umożliwiające tworzenie portali edukacyjnych, znacznie ułatwiających proces dydaktyczny (Bury i Smyczek i Kaim, 2014). Dzięki temu rozwiązaniu można łatwo i przyjemnie prowadzić zwykłe lekcje jak i całe kursy przedmiotowe, organizować skoordynowane szkolenia, tworzyć wirtualne szkoły i uczelnie.

Tworząc kursy, nauczyciele mają możliwość bezpiecznej publikacji swoich materiałów dla zamkniętej grupy odbiorców. Wykładowca dzięki zaimplementowanemu mechanizmowi tworzenia testów, może łatwo sprawdzać wiedzę swoich słuchaczy, a przygotowane pytania testowe wykorzystać podczas tworzenia innych materiałów czy testów, co znacznie oszczędza czas. Atrakcyjną zaletą jest również możliwość tworzenia zadań dla słuchaczy, które to można wykonać wpisując odpowiedzi w trybie online lub przesyłając prace wykonane w formie plików komputerowych. Cały proces dydaktyczny jest wygodnie kontrolowany przez prowadzącego dzięki punktowemu systemowi oceniania aktywności ucznia wraz z mechanizmami analizy wyników. Uczeń na bieżąco może kontrolować swoje osiągnięcia dzięki graficznie zorganizowanemu dziennikowi ocen.

Portal oparty o Moodle pozwala również na komunikację pomiędzy studentami i prowadzącymi zajęcia za pomocą wiadomości prywatnych, czatu i forum dyskusyjnego. Ta zaleta ułatwia pracę w grupie podczas wykonywania zadnia, oraz pomoc koleżeńską, ale przede wszystkim ułatwia komunikację z nauczycielem.

Wielkim ułatwieniem przy organizacji kursów jest kalendarz, który automatycznie aktualizuje się podczas dodawania treści, informując słuchacz o wszystkich zbliżających się terminach.

Moodle jest obecnie najpopularniejszym portalem e-learningowym na świecie. Swoje miejsce zawdzięcza łatwej i szybkiej konfiguracji, prostej obsłudze oraz wielojęzykowości. Taka platforma e-learningowa jest również urozmaiceniem tradycyjnych metod nauczania, a jego funkcjonalność i wygląd pomoże zainteresować większe grono uczniów.

Komputeryzacja A. Kaczmarek - ilustracja 6Witryna ZPSB zbudowana na platformie Moodle, http://estudia.zpsb.pl/ w dniu 2015-08-15.

  1. Wnioski

Problematyka organizacji procesu dydaktycznego w szkolnictwie wyższym to zagadnienia bliskie osobom zaangażowanym na co dzień w prace na rzecz podnoszenia jakości kształcenia, kształtowania etosu akademickiego oraz wzorców organizacji dydaktyki, rozwijania nowoczesnych technologii w nauczaniu i zarządzania wiedzą, a także kształtowania kultury organizacyjnej instytucji edukacji wyższej (Gołębiowski i Dąbrowski i Mierzejewska, 2005).

Wytyczne są takie, żeby coraz więcej zajęć akademickich miało postać hybrydową – zajęcia w sposób tradycyjny wspomagano materiałami, testami oraz pracami domowymi w sieci (Wieczorkowska, Madey, 2007). Jest to zgodne z zapisem w nowym prawie o szkolnictwie wyższym, gdzie przewidziano że „zajęcia dydaktyczne na studiach mogą być prowadzone także z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość.” (Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 02 listopada 2011) oraz że dotyczy to też studiów stacjonarnych. Model mieszany jest najefektywniejszą drogą wykorzystywania dostępnych technologii w procesie dydaktycznym. Ponadto aktywność e-learningowa na poziomie studiów wyższych pozwala kształtować właściwe kompetencje u studentów.

Przystąpienie Polski do współtworzenia europejskiej przestrzeni edukacyjnej w ramach Procesu Bolońskiego oznacza w szczególności uznanie, że edukacja internetowa ma nie tylko rację bytu, ale powinna stać się elementem procesu dydaktycznego. Wykorzystanie technologii informacyjnych w uczelniach wyższych jest coraz bardziej widoczne. Wiąże się to z dodatkowymi nakładami finansowymi, co blokuje efektywne zinformatyzowanie całego procesu dydaktycznego.

Ilustracja: Student With Laptop And Magnifier by imagerymajestic / FreeDigitalPhotos.net ID-10068695

Title: Computerization of processes in higher school

Summary: Improving the computerization of higher education institutions processes is becoming a necessity. This raises the needs to improve satisfaction and efficiency of study programs designed for students and employees. The paper discusses the issues concerning the main areas of universities activities, which can be supported by IT systems. The software tools dedicated to universities also be presented. They improve creation and documentation management related to their own learning process.

Keywords: higher education institutions, process of computerizing the university, software tools dedicated to universities, e-learning – Web Based Training (WBT).

Bibliografia

  • Bury, Rafał i Smyczek, Marek i Kaim, Marcin (red.) (2014): Platforma Moodle dla każdego nauczyciela. Piekary Śląskie: Wydawnictwo informatyczne ITStart.
  • Gołębiowski, Tomasz i Dąbrowski, Marcin, i Mierzejewska, Beata (red.) (2005), Uczelnia oparta na wiedzy. Organizacja procesu dydaktycznego oraz zarządzanie wiedzą w ekonomicznym szkolnictwie wyższym. Warszawa: Fundacja Promocji i Akredytacji Kierunków Ekonomicznych.
  • HEI-UP (2012): Poprawa Zarządzania Procesami Biznesowymi w Instytucjach Szkolnictwa Wyższego, BRM in Higher Education Institutions, numer projektu: 518035-LLP-1-2011-1-1-AT-ERASMUS-ECUE przy wsparciu finansowym Komisji Wspólnot Europejskich w ramach Programu Erasmus, dostępne pod adresem http://www.bpm-hei.eu w dniu 2015-08-11.
  • Moodle, dostępne pod adresem http://docs.moodle.org/archive/pl/O_Moodle w dniu 2015-08-15.
  • Platforma Moodle, dostępne pod adresem http://pl.wikipedia.org/wiki/Moodle w dniu 2015-08-13.
  • Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 02 listopada 2011, art. 164, ust. 3 i 4.
  • Strzelczyk, Dorota (2009): Postaw na rozwój! Kampania informacyjno-promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego – edycja 2, dostępne pod adresem http://www.postawnarozwoj.uni.lodz.pl/admin/zdjecia/file/ebooks/PRZEWODNIK%20PO%20E-LEARNINGU.pdf w dniu 2015-09-08.
  • Wieczorkowska, Grażyna i Madey, Jan (2007), Dekalog edukacji internetowej. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, dostępne pod adresem http://www.come.uw.edu.pl/_pliki/dekalog_edukacji_internetowej.pdf w dniu 2015-08-15.
  • Wodnicka, Dorota (2004): Dlaczego TBL?, W odpowiedzi na wyzwanie stojące przed dydaktyką szkoły wyższej, w: Innowacje w Edukacji Akademickiej, nr 1/2004, dostępne pod adresem www.cbe.ahe.lodz.pl/archiwalna_cbrk/dw_art1.doc w dniu 2015-08-18.

dr Anna Kaczmarek

Autorka z wykształcenia jest ekonomistką i informatykiem, urodzona w Szczecinie, absolwentka Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego oraz Studiów Doktoranckich Wydziału Informatyki Politechniki Szczecińskiej, egzaminatorka ECDL, autorka publikacji w przeważającej części w dziedzinie zastosowań informatyki w zarządzaniu oraz e-informatory, case study w zakresie B+R regionu zachodniopomorskiego, obecnie adiunkt Wydziału Ekonomii i Informatyki Zachodniopomorskiej Szkoły Biznesu w Szczecinie

Latest posts by dr Anna Kaczmarek (see all)

About dr Anna Kaczmarek

Autorka z wykształcenia jest ekonomistką i informatykiem, urodzona w Szczecinie, absolwentka Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego oraz Studiów Doktoranckich Wydziału Informatyki Politechniki Szczecińskiej, egzaminatorka ECDL, autorka publikacji w przeważającej części w dziedzinie zastosowań informatyki w zarządzaniu oraz e-informatory, case study w zakresie B+R regionu zachodniopomorskiego, obecnie adiunkt Wydziału Ekonomii i Informatyki Zachodniopomorskiej Szkoły Biznesu w Szczecinie

Post Navigation

Analytic Code